කොළඹ කොටස් වෙළෙඳපොළ (CSE) ආයෝජන මඟපෙන්වීම
කොළඹ කොටස් වෙළෙඳපොළ (Colombo Stock Exchange - CSE) යනු ශ්රී ලංකාවේ ක්රියාත්මක වන ප්රධානතම කොටස් වෙළෙඳපොළයි. මෙහිදී ලැයිස්තුගත කර ඇති ප්රසිද්ධ සමාගම්වල (Public Limited Companies) කොටස් පොදු ජනතාවට මිලදී ගැනීමට සහ විකිණීමට අවස්ථාව සැලසේ.
කොටසක් (Share/Stock) මිලදී ගැනීමක් යනු එම සමාගමේ අයිතියෙන් යම් නිශ්චිත ප්රතිශතයකට ඔබ හිමිකම් කීමකි. සමාගම වර්ධනය වන විට සහ ලාභ ලබන විට ඔබටද එමඟින් ප්රතිලාභ හිමි වේ.
2. CDS ගිණුමක් ආරම්භ කරන්නේ කෙසේද?
කොටස් වෙළෙඳපොළේ ආයෝජනය කිරීමට නම් ප්රථමයෙන්ම ඔබට CDS ගිණුමක් (Central Depository Systems Account) අවශ්ය වේ. මෙය බැංකු ගිණුමක් වැනි නමුත් මෙහි තැන්පත් කරන්නේ මුදල් වෙනුවට ඔබ මිලදී ගන්නා කොටස්ය.
CDS ගිණුමක් විවෘත කිරීමට අවශ්ය ලියකියවිලි:
- ජාතික හැඳුනුම්පත (NIC) හෝ විදේශ ගමන් බලපත්රය (Passport)
- ලිපිනය තහවුරු කිරීම සඳහා මෑතකදී ලැබුණු ජල/විදුලි බිල්පතක් හෝ බැංකු ප්රකාශයක් (Bank Statement)
- බැංකු ගිණුම් විස්තර තහවුරු කිරීමේ ලේඛනයක් (ලාභාංශ සෘජුවම බැංකු ගිණුමට ලබා ගැනීමට)
3. කොටස් තැරැව්කාර සමාගම් (Stockbrokers)
ඔබට සෘජුවම කොටස් වෙළෙඳපොළෙන් කොටස් මිලදී ගත නොහැක. ඒ සඳහා ඔබට බලයලත් කොටස් තැරැව්කාර සමාගමක (Stockbroker) සහාය අවශ්ය වේ. ඔවුන් හරහා ඔබට වෙළෙඳපොළට ඇණවුම් (Orders) ඉදිරිපත් කළ හැක.
ලංකාවේ ක්රියාත්මක වන ප්රධාන තැරැව්කාර සමාගම් කිහිපයක්:
- Capital Alliance Securities (CAL)
- NDB Securities
- Asha Securities
- Lanka Securities
- First Capital Equities
තැරැව්කාර සමාගමක් තෝරාගැනීමේදී ඔවුන්ගේ ජංගම යෙදුම්වල (Mobile Apps) පහසුව, පර්යේෂණ වාර්තා (Research Reports) සහ පාරිභෝගික සේවාව පිළිබඳව සැලකිලිමත් වන්න.
4. කොටස් වෙළෙඳපොළෙන් ආදායම් ලබන ක්රම
කොටස් වෙළෙඳපොළෙන් ආයෝජකයෙකුට ප්රධාන වශයෙන් ආකාර 2කින් ලාභ ලැබිය හැක:
- ප්රාග්ධන ලාභ (Capital Gains): යම් කොටසක් අඩු මිලකට මිලදී ගෙන පසුව වැඩි මිලකට විකිණීමෙන් ලැබෙන ලාභයයි. උදාහරණයක් ලෙස රු. 50ට මිලදී ගත් කොටසක් රු. 75ට විකිණීමෙන් ඔබට රු. 25ක ප්රාග්ධන ලාභයක් ලැබේ. ලංකාවේ කොටස් වෙළෙඳපොළෙන් ලබන ප්රාග්ධන ලාභ සඳහා දැනට පුද්ගල ආදායම් බදු අය නොකෙරේ.
- ලාභාංශ (Dividends): සමාගමක් උපයන ලාභයෙන් කොටසක් තම කොටස්කරුවන් අතර බෙදා දීමයි. මෙය වසරකට වරක් හෝ කිහිප වරක් සිදු විය හැක. අප වෙබ් අඩවියේ ඇති Dividends Tracker එක මඟින් ලංකාවේ සමාගම්වල ලාභාංශ තොරතුරු සජීවීව බලාගත හැක.
5. ආයෝජනය කිරීමට කොටස් තෝරාගන්නේ කෙසේද?
කොටස් තෝරාගැනීමේදී මූලිකවම පහත සඳහන් දර්ශකයන් (Financial Ratios) පිළිබඳ අවධානය යොමු කළ යුතුය:
- EPS (Earnings Per Share): සමාගම එක් කොටසක් වෙනුවෙන් උපයන ලාභය. මෙය ඉහළ අගයක් ගැනීම යහපත්ය.
- P/E Ratio (Price-to-Earnings): කොටසක වෙළෙඳපොළ මිල EPS අගයෙන් බෙදූ විට ලැබෙන අගයයි. සාමාන්යයෙන් අඩු P/E අගයක් ඇති කොටස් ලාභදායී ලෙස සැලකේ.
- Dividend Yield: කොටසේ මිලට සාපේක්ෂව ලැබෙන ලාභාංශ ප්රතිශතය. ස්ථාවර ආදායමක් බලාපොරොත්තු වන අයට ඉහළ Dividend Yield එකක් ඇති කොටස් වැදගත් වේ.
- NAVPS (Net Asset Value Per Share): සමාගමේ ශුද්ධ වත්කම් කොටසක අගය.
6. නවක ආයෝජකයින් සඳහා උපදෙස්
කොටස් වෙළෙඳපොළ තුළ සාර්ථක වීමට නම්:
- විවිධාංගීකරණය (Diversification): ඔබේ සියලු මුදල් එකම සමාගමක ආයෝජනය නොකර, විවිධ ක්ෂේත්රවල (උදා: බැංකු, බලශක්ති, නිෂ්පාදන) සමාගම් කිහිපයක බෙදා ආයෝජනය කරන්න.
- දිගුකාලීන දැක්ම: කෙටිකාලීන මිල උච්චාවචනයන් දෙස බලා කලබල නොවී දිගුකාලීනව (වසර 3-5ක් හෝ ඊට වැඩි) ආයෝජනය කරන්න.
- ණය වී ආයෝජනය නොකරන්න: කොටස් වෙළෙඳපොළ අවදානම් සහිත බැවින් ඔබට අහිමි වුවද දෛනික ජීවිතයට බාධාවක් නොවන අතිරික්ත මුදල් පමණක් ආයෝජනයට යොදවන්න.